Kaçış çarkı
Dişli treninden gelen enerjiyi adımlı biçimde eşapmana taşır.
MEKANİK SAATÇİLİĞİN TEMELLERİ · 02
Tik ve tak
arasında.
İsviçre ankraj eşapmanı, dişli treninin sürekli dönme isteğini balansın düzenli salınımlarına bağlar. Her yarım salınımda kilit açılır, impuls aktarılır ve sistem yeniden kilitlenir.
impuls
YAVAŞLATILMIŞ KAVRAM MODELİ
Bir döngü,
dört olay.
- 01
Kilitleme
Palet taşı, kaçış çarkının bir dişini tutar ve trenin kontrolsüz boşalmasını önler.
- 02
Kilidin açılması
Balans üzerindeki impuls taşı çatalı hareket ettirir; tutulan diş serbest kalır.
- 03
İmpuls
Kaçış çarkı ilerlerken palet üzerinden ankraja, oradan balansa küçük bir enerji darbesi verir.
- 04
Yeniden kilitleme
Bir sonraki diş karşı palete düşer. Balans serbest yayını sürdürür ve dönüşte süreç ters yönde yinelenir.
Parça biçimleri ve açılar öğretici amaçla sadeleştirilmiştir; animasyon ölçülü bir eşapman çizimi veya servis talimatı değildir.
SESİN ANATOMİSİ
“Tik” tek bir
temas değildir.
Bir çalışma döngüsünde kilidin açılması, impulsun başlaması, çatalın impuls taşına teması, düşüş ve bankalama gibi ayrı mekanik olaylar oluşur. Kulak bunları çoğunlukla tek bir tik veya tak olarak algılar.
Ses, eşapmanın yalnızca yan ürünü değil; temasların sırası ve kararlılığı hakkında bir gözlem kapısıdır.
PARÇALAR VE GÖREVLERİ
Palet taşları
Kaçış çarkını sırayla kilitler ve impuls yüzeyinde enerjiyi aktarır.
Ankraj çatalı
Paletler ile balansın impuls taşı arasında mekanik bağlantı kurar.
Balans
Balans yayıyla birlikte salınır; eşapmanın serbest bırakılma ritmini belirler.
KAYNAK TEMELİ
Terimden
işleve.
- Reymondin, Monnier, Jeanneret, Pelaratti — The Theory of Horology, bölüm 6
- Harold C. Kelly — A Practical Course in Horology, bölüm 3
Kaynaklardaki bileşen ve işlev açıklamaları karşılaştırılarak sadeleştirilmiş, özgün bir Türkçe anlatı kurulmuştur.
Kısa değerlendirme